Στα χνάρια μιας συμβιβασμένης σεξουαλικής απελευθέρωσης
Ερωτήματα
Ο τίτλος επιδιώκει να καταδείξει τα βασικά ερωτήματα γύρω από τα οποία στρέφεται η προβληματική του κειμένου αυτού. Πόσο υπαρκτό δηλαδή είναι ακόμα το ζήτημα ή το αίτημα μιας βαθύτερης σεξουαλικής απελευθέρωσης στο σύγχρονο δυτικό κόσμο; Πόσο συμβιβασμένα εκφράζεται αυτή σήμερα; Και τέλος: ποιά χαρακτηριστικά θα μπορούσε να έχει μια νέα σεξουαλική απελευθέρωση;
Το αίτημα για σεξουαλική απελευθέρωση
Το αίτημα για περαιτέρω σεξουαλική απελευθέρωση παραμένει σύγχρονο, ακριβώς επειδή οι κοινωνικοοικονομικές προϋποθέσεις σήμερα συντελούν στην σεξουαλική καταπίεση όχι πια μόνο του ενός φύλου πάνω στο άλλο αλλά και των δύο φύλων.
Οι κοινωνικοοικονομικές αυτές προϋποθέσεις είναι γενικότερα ο τρόπος διαβίωσης στα αστικά κέντρα, η αντίληψη του χρήματος, της εργασίας και του ελεύθερου χρόνου, το υπερδιεγειρμένο φαντασιακό στα πλαίσια ενός χολλυγουντιανού δονζουανισμού, τα πολλαπλά σεξουαλικά πρότυπα που χρησιμοποιούνται από την αγορά για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον μας, μα ειδικότερα τα κοινωνικά καλούπια στα οποία εκφράζεται η συντροφικότητα και η σεξουαλικότητα σήμερα.
Πολιτισμός και φύση, η κοινωνική διάσταση της σεξουαλικότητας
Το μεγαλύτερο λάθος στο οποίο θα υπέπεφτε ο εκφραστής μιας οποιασδήποτε σεξουαλικής απελευθέρωσης είναι να υποβιβάσει την σεξουαλική συμπεριφορά στο επίπεδο απλά της κάλυψης μιας ανάγκης. Και αυτό γιατί τότε θα της αφαιρούσε την ουσιαστική κοινωνική της διάσταση. Με άλλα λόγια η σεξουαλική συμπεριφορά έχει την αφετηρία της στην ικανοποίηση μιας ορμής, μετουσιώνεται όμως σε κοινωνική συμπεριφορά γιατί υπαγορεύει και υπαγορεύεται από αντιλήψεις για την μορφή της συμβίωσης, της συντροφικότητας, των διαπροσωπικών σχέσεων, της ελευθερίας, της εξάρτησης και ανεξαρτησίας και τέλος της ίδιας της σεξουαλικότητας. Όταν λοιπόν μιλάμε για σεξουαλική απελευθέρωση, μιλάμε για την ανατροπή κομματιών του κοινωνικού πάζλ.
Αν αντιληφθούμε την σεξουαλική πράξη ως την ικανοποίηση απλά μιας ανάγκης που μας υπαγορεύει η φύση μας, τότε την αποδεσμεύουμε από την επίδρασή της στην κοινωνική μας συμπεριφορά. Την αποδεσμεύουμε δηλαδή από τον “πολιτισμό” – που ακουλουθεί βέβαια κανόνες που δεσμεύουν της συμπεριφορά μας – και αντιλαμβανόμαστε απλά και μόνο την επιταγή της φύσης.
Δεν θα ήταν όμως αφελής η έκφραση οποιασδήποτε σεξουαλικής απελευθέρωσης που παραβλέπει τις κοινωνικές προεκτάσεις αυτής της νέας “απελευθερωμένης”, σεξουαλικής συμπεριφοράς;
Για να υπάρξει επίσης μια σεξουαλική απελευθέρωση ως κοινωνικό φαινόμενο πρέπει να συντρέχουν οι ανάλογες υλικές προϋποθέσεις. Στο αιώνα που πέρασε οι προϋποθέσεις αυτές ήταν η ανακάλυψη του αντισυλληπτικού χαπιού, η ισχυροποίηση της γυναίκας με την έξοδό της στην εργασία ή η αμφισβήτηση και αποτίναξη θρησκευτικών δογμάτων. Αυτές ήταν λοιπόν που επέφεραν τις αλλαγές στην σεξουαλική συμπεριφορά μας και στην αντίληψή μας για την σεξουαλικότητα. Το ρητορικό ερώτημα που τίθεται είναι ποιές είναι οι υλικές προϋποθέσεις που μπορούν σήμερα να υπαγορεύσουν μια αλλαγή στην σεξουαλική μας συμπεριφορά.
Κύρια χαρακτηριστικά της νέας, “απελευθερωμένης” σεξουαλικότητας
Το κύριο χαρακτηριστικό της νέας αυτής σεξουαλικής απελευθέρωσης είναι κατ΄αρχάς η ξεκάθαρη απόρριψη της μονογαμικότητας. Το επιχείρημα είναι ότι όταν σε καλεί η φύση σου να εκφραστείς σεξουαλικά είναι παράλογο να αντιστέκεσαι βασιζόμενος σε μια ορθολογική αντίληψη περί πίστης στον ή στην μόνιμη σύντροφο. Επομένως επιλέγεται η εναλλαγή ερωτικών συντρόφων παράλληλα με την συμβίωση με τον ή την μόνιμη σύντροφο.
Άλλο βασικό χαρακτηριστικό είναι η “ιδιοποίηση” της σεξουαλικής έκφρασης (του τύπου: “η σεξουαλικότητά μου δεν αφορά τον σύντροφό μου”) που ανεξαρτητοποιείται και διαχωρίζεται από τα ζητούμενα της επικοινωνίας με τον ή την μόνιμη σύντροφο.
Χαρακτηριστικά της “παλιάς σχολής”
Η παλιά σχολή της σεξουαλικής έκφρασης και συμπεριφοράς έχει ως κεντρικό άξονα τον γάμο, τον οποίο θεωρεί και υγιή κατάληξη κάθε ανθρώπου. Ο γάμος όμως πέρα από τον ιδεαλισμό που τον περιβάλλει έχει και σαφέστατα ή κυρίως υλική διάσταση. Εξυπηρετεί δηλαδή και την σεξουαλικότητα του ανθρώπου σε μόνιμη βάση ορίζοντας την σεξουαλική έκφραση ως υποχρέωση των διαζευγμένων. Ο γάμος αποτελεί επίσης το καλούπι για την δημιουργία οικογένειας και κατοχυρώνει ηθικά και νομικά τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των μελών της.
Η επιταγή του γάμου ως θεσμού για μονογαμικότητα απορρέει από την πεποίθηση ότι μια ελεύθερη σεξουαλικότητα θα τορπίλιζε τα θεμέλια του έγγαμου βίου. Η πεποίθηση αυτή έχει κατ΄εξοχήν υλική βάση μιας και είναι ευνόητο ότι ο άνθρωπος που ζει την σεξουαλικότητα του ελεύθερα πολύ πιθανώς να θελήσει με την πάροδο του χρόνου και της τριβής μιας σχέσης να συμβιώσει με άλλον σύντροφο ή και με άλλον σύντροφο. Επίσης απορρέει από κάτι πιο αφηρημένο, την εμπιστοσύνη, που θεωρείται ότι πρέπει να περιβάλλει την έγγαμη συμβίωση. Η εμπιστοσύνη αυτή αφορά όλα τα ζητήματα, από κοινωνικά μέχρι οικονομικά. Χωρίς αυτήν ένας γάμος ή μια οικογένεια παραπαίει και δεν μπορεί να λειτουργήσει. Στην διατήρηση αυτής της εμπιστοσύνης συμβάλλει και η διαφάνεια στην σεξουαλική έκφραση.
Στοιχεία που καθιστούν την νέα σεξουαλική συμπεριφορά συμβιβασμένη
Η βασική αιτία για την οποία θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς την νέα σεξουαλική συμπεριφορά συμβιβασμένη είναι το γεγονός ότι αντί να επιχειρήσει να ανατρέψει τις κοινωνικές εκείνες φόρμες και εκείνα τα καλούπια που εκφράζουν την συντροφικότητα / σεξουαλική έκφραση σήμερα και τα οποία γεννούν και ευθύνονται κατά ένα μέρος για την σεξουαλική καταπίεση των ανθρώπων περιορίζεται στην “διακήρυξη” και μόνο της ελεύθερης σεξουαλικότητας διατηρώντας όμως (και αυτή είναι ίσως η μέγιστη αφέλεια, αν όχι υποκρισία) την κοινωνική φόρμα της συμβίωσης με τον μόνιμο σύντροφο που καταλήγει στον γάμο.
Πρόκειται δηλαδή για ένα είδος κοινωνικής μονογαμικότητας που αυτοαποπροσανατολίζεται και αποπροσανατολίζει την καταπίεση που υφίσταται κυνηγώντας την ελευθερία στις επιταγές της φύσης, αποδεχόμενος όμως πλήρως τις κοινωνικές φόρμες που του επιτάσσει ο πολιτισμός. Η ειρωνεία είναι ότι ακριβώς αυτές οι φόρμες που αποδέχεται είναι τα γενεσιουργά αίτια της καταπίεσής του.
Η ιδέα επίσης της “ιδιοποίησης” της σεξουαλικότητας είναι εξαιρετικά αντιδραστική. Καθρεφτίζει την εποχή μας που είναι σαφώς εμποτισμένη από μια άκρα ατομοκρατία. Για χάρη βέβαια της αγοράς που επιδιώκει την καταναλωτική δυναμική της μονάδας. Εδώ λοιπόν προτείνεται – για να εξουδετερωθεί η καταλυτική επίδραση της σεξουαλικής διαφάνειας στην μόνιμη συντροφικότητα – η ατομική διάσταση της σεξουαλικότητας του τύπου: “δίκο μου είναι το αυτοκίνητο και το κάνω ότι θέλω”. Ακριβώς λοιπόν την στιγμή που επιλέγεται η μόνιμη συμβίωση πέρα από τ΄ άλλα και για μια “εξασφαλισμένη”, μόνιμη ικανοποίηση της σεξουαλικότητάς μας, ακριβώς εκείνη την στιγμή “ιδιοποιείται” αυτή η ανάγκη.
Χαρακτηριστικά που θα μπορούσε να έχει μια νέα σεξουαλική απελευθέρωση
Τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσε να έχει μια νέα σεξουαλική απελευθέρωση είναι κατ΄αρχάς εκείνα που θα της επέτρεπαν μια περαιτέρω προσέγγιση της φύσης με τον πολιτισμό. Χρήσιμη θα ήταν η ανατροπή των κοινωνικών εκείνων φορμών που γεννούν την σεξουαλική καταπίεση, ίσως μια από αυτές να είναι και ο γάμος ή η μόνιμη συμβίωση όπως οι σύγχρονοι άνθρωποι την αντιλαμβάνονται σήμερα. Επίσης θα μπορούσε να προτείνει τρόπους εναλλακτικούς όσο αφορά τα πλαίσια της τεκνοποίησης και της ανατροφής των παιδιών. Παρά πέρα θα έπρεπε ίσως να εντοπίσει τους κοινωνικοοικονομικούς εκείνους παράγοντες που αντιστρατεύονται μια ολοκληρωμένη συμβίωση εναρμονισμένη στις ανάγκες του ανθρώπου.
